SERIES: IB ECONOMICS DECODED (GIẢI MÃ KINH TẾ HỌC IB)_PHẦN 5
“Explain”, “Analyse”, “Evaluate” khác nhau như thế nào?
“Explain”, “Analyse”, “Evaluate” khác nhau như thế nào?
Trong đề IB Economics, học sinh thường gặp những Command Terms (từ chỉ yêu cầu của câu hỏi) như:
- Define – Định nghĩa
- Describe – Mô tả
- Explain – Giải thích
- Analyse – Phân tích
- Evaluate – Đánh giá
- Discuss – Thảo luận
- Recommend – Đưa ra khuyến nghị
Những từ này không phải để “làm khó” học sinh.
Chúng cho biết đề bài đang yêu cầu học sinh tư duy ở mức nào.
- Explain – Giải thích
Không chỉ nói “cái gì xảy ra”.
Mà phải giải thích: Vì sao nó xảy ra? Nó xảy ra như thế nào?
Ví dụ:
Không chỉ: “Tăng thuế làm giá tăng.” Mà phải giải thích cơ chế tác động.
- Analyse – Phân tích
Phân tích đi xa hơn. Học sinh phải kết nối:
Nguyên nhân → cơ chế → tác động → kết quả và gắn với context (bối cảnh cụ thể) của câu hỏi.
- Evaluate – Đánh giá
Đây là bước nhiều học sinh gặp khó. Đánh giá không đơn giản là: “Có ưu điểm và nhược điểm.”
Mà cần suy nghĩ:
- Chính sách hiệu quả đến mức nào?
- Trong điều kiện nào?
- Ai được lợi?
- Ai chịu thiệt?
- Tác động ngắn hạn và dài hạn có khác nhau không?
- Có yếu tố nào khiến kết quả thay đổi?
- Có sự đánh đổi nào không?
- Recommend – Đưa ra khuyến nghị
Đặc biệt quan trọng ở Paper 3.
Không phải: “Em đề xuất chính sách A, B, C.”
Mà là: “Trong tình huống này, chính sách nào là phù hợp nhất và tại sao?”
Sau đó phải dùng economic theory (lý thuyết kinh tế), dữ liệu và đánh giá để bảo vệ lựa chọn đó.
Vì vậy, cùng một chủ đề nhưng Command Term khác nhau → cách trả lời cũng khác nhau.
Học sinh cần hình thành thói quen:
Đọc từ yêu cầu trước → xác định mức độ tư duy → rồi mới bắt đầu viết.
Không phải cứ câu hỏi dài hơn thì cần viết nhiều hơn.
Quan trọng là: Viết đúng thứ mà đề đang yêu cầu.
