Bài này đi vào 3 chủ đề có tính góc nhìn và đạo đức cao nhất của TOK:

1. Knowledge & Politics
2. Knowledge & Religion
3. Knowledge & Indigenous Societies

PHẦN A – KNOWLEDGE & POLITICS

1. Tri thức và quyền lực

Tri thức không luôn trung tính. Người nắm quyền lực có thể:

• định nghĩa “sự thật”
• kiểm soát thông tin 
• xoá bỏ hoặc làm sai lệch lịch sử
• giới hạn diễn ngôn của xã hội

Câu hỏi TOK:
 Ai quyết định điều gì “được coi là tri thức”?

2. Các vấn đề chính

* Propaganda & misinformation: Chính phủ hoặc nhóm lợi ích có thể sử dụng:

• truyền thông
• khẩu hiệu
• số liệu thống kê
• hình ảnh

… để tạo ra cảm giác “tri thức đúng”, dù nó sai.

* Kiểm duyệt & quyền tiếp cận tri thức

Một xã hội không cho phép tiếp cận thông tin → tri thức bị cắt xén.

Ví dụ:

• Thư viện bị kiểm duyệt
• Mạng xã hội bị giới hạn chủ đề
• Sách lịch sử được viết lại

* Chính trị hóa khoa học

Tri thức khoa học có thể bị bóp méo vì mục đích chính trị (khí hậu, vaccine, dịch bệnh…).

3. Hoạt động gợi ý

• Phân tích poster tuyên truyền trong lịch sử.
• So sánh hai nguồn tin trái chiều về cùng một sự kiện.
• Thảo luận: “Liệu kiểm duyệt có thể được biện minh vì an toàn quốc gia?” 

PHẦN B – KNOWLEDGE & RELIGION

1. Tri thức tôn giáo là gì?

Tri thức trong tôn giáo dựa trên:

• niềm tin
• truyền thống
• kinh văn
• thực hành nghi lễ

Khác với khoa học, tri thức tôn giáo không dựa trên thực nghiệm mà dựa trên giáo quyền và đức tin.

2. Các câu hỏi trọng tâm

• Có thể gọi niềm tin là tri thức không?
• Bằng chứng trong tôn giáo là gì?
• Tôn giáo có thể mang nhiều “interpretations” khác nhau?
• Vai trò của cộng đồng trong việc củng cố tri thức tôn giáo?

3. Một số xung đột tri thức

• Khoa học với tôn giáo trong nguồn gốc vũ trụ
• Đạo đức tôn giáo vs đạo đức thế tục
• Diễn giải kinh văn trong các bối cảnh khác nhau

PHẦN C – KNOWLEDGE & INDIGENOUS SOCIETIES

1. Tri thức bản địa là gì?

Đó là tri thức:

• truyền miệng qua nhiều thế hệ
• gắn với thiên nhiên và môi trường
• mang tính cộng đồng, không cá nhân 
• mang tính thực hành, trải nghiệm
• tích hợp văn hoá, đạo đức, nghi lễ

2. Các vấn đề trọng tâm

* Ai sở hữu tri thức bản địa?

Tri thức bản địa không phải hàng hóa thương mại nhưng thường bị:

• khai thác
• thương mại hóa
• chiếm dụng

* Tri thức bản địa và khoa học

Một số tri thức bản địa đã được khoa học xác nhận:

• cách dự báo thời tiết
• phương pháp thảo dược
• kỹ thuật canh tác

Nhưng nhiều tri thức lại không phù hợp hệ thống khoa học hiện đại.

* Nguy cơ biến mất

Nếu cộng đồng bản địa tan rã → tri thức mất theo.

3. Hoạt động gợi ý

• Phỏng vấn thực tế người dân địa phương về tri thức truyền thống.
• Phân tích trường hợp tri thức bản địa bị khai thác.
• Thảo luận: “Tri thức bản địa có cần chuẩn hóa theo khoa học không?”

Bạn muốn Sarah Education hỗ trợ chọn đề tài TOK phù hợp? Hãy inbox ngay để được hướng dẫn từ đội ngũ chuyên gia của chúng tôi!